Arapça bir metin okurken bilmediğiniz bir fiille karşılaştığınızı düşünün. Sözlüğü açtınız, fiili buldunuz ve karşısındaki ilk Türkçe anlamı alıp cümleye yerleştirdiniz. Cümledeki bütün kelimelerin anlamını tek tek çıkardığınız hâlde cümlenin tamamını bir türlü toparlayamadınız.
Böyle bir cümlede önce dilbilginizden şüphe edersiniz. Daha basit bir ihtimale de bakın: Sözlükte doğru fiili bulmuş, ancak bu cümledeki harf-i cerle kazandığı anlamı atlamış olabilirsiniz. O anlamı gözden kaçırdığınızda cümleyi fiilin ilk Türkçe karşılığıyla yanlış çevirirsiniz.
Örneğin حَصَلَ fiiline bakalım. Bu fiili tek başına aradığınızda ilk sırada “olmak, meydana gelmek” karşılığını görürsünüz. Şimdi şu cümleyi okuyalım:
حَصَلَ الْبَاحِثُ عَلَى الْمِنْحَةِ.
Fiili “oldu”, عَلَى edatını da “üzerinde” diye çevirirseniz cümleden anlam çıkaramazsınız. Bu cümlede fiili, ardından gelen edatla birlikte حَصَلَ عَلَى kalıbı olarak okursunuz. Bu kalıp “elde etmek, kazanmak” anlamına gelir: “Araştırmacı bursu kazandı.”
“Kelimelerin hepsini biliyorum ama cümleyi anlayamıyorum” diye düşündüğünüz bir cümlede fiilin yanındaki edatı atlamış olabilirsiniz. Fiili, harf-i ceriyle birlikte ve cümledeki anlamıyla değerlendirin.
Arapçada Fiil ve Harf-i Cer İlişkisi
Arapçaya yeni başladığınızda harf-i cerleri Türkçedeki hal ekleriyle eşleştirerek öğrenirsiniz: فِي için “-de, -da”, إِلَى için “-e, -a”, مِنْ için “-den, -dan”, عَلَى için “üzerinde”. Yer ve yön bildiren basit cümlelerde bu eşleştirme işinizi görür. Ancak her fiilin aldığı harf-i ceri Türkçedeki hal ekiyle açıklamaya çalıştığınızda yanılırsınız.
Türkçede bir fiilin aldığı yönelme veya bulunma eki, Arapçadaki karşılığıyla her zaman örtüşmez. Örneğin Türkçede “konferansa katılmak” derken yönelme eki (“-e/-a”) kullanırız. Arapçada ise aynı ifadeyi فِي harf-i ceriyle kurarsınız:
اِشْتَرَكَ فِي الْمُؤْتَمَرِ.
“Konferansa katıldı.”
Türkçedeki “-a” ekine bakıp bu fiilin yanına إِلَى koyarsanız yanlış bir cümle kurmuş olursunuz. Çünkü Arapçada “bir şeye katılmak” anlamı اِشْتَرَكَ فِي kalıbıyla ifade edilir.
Yeni bir fiille karşılaştığınızda nesnesine hangi harf-i cerle bağlandığına bakın. Fiilleri حَصَلَ عَلَى (elde etti), اِشْتَرَكَ فِي (katıldı), تَمَسَّكَ بِـ (bağlı kaldı), أَدَّى إِلَى (yol açtı) ve اِعْتَمَدَ عَلَى (dayandı, güvendi) biçiminde öğrendiğinizde, okurken kalıbın anlamını, cümle kurarken de fiilin yanında kullanacağınız edatı hatırlarsınız.
Fiili Edatıyla Birlikte Kaydetmek
Yeni öğrendiğiniz bir fiili defterinize tek kelimelik bir not olarak yazdığınızı düşünelim:
اِعْتَمَدَ = dayanmak, güvenmek.
Bu notla cümle kurmaya çalıştığınızda fiilden sonra hangi harf-i ceri getireceğinizi kestiremezsiniz. Fiili en baştan edatıyla birlikte kaydettiğinizde kalıbı doğrudan kullanırsınız:
اِعْتَمَدَ عَلَى
Şu örnek cümleye bakalım:
اِعْتَمَدَ الْبَاحِثُ عَلَى مَصَادِرَ أَوَّلِيَّةٍ.
“Araştırmacı birincil kaynaklara dayandı.”
Bu cümlede اِعْتَمَدَ عَلَى ifadesini “dayandı” diye bir bütün olarak okursunuz. عَلَى edatı için öğrendiğiniz “üzerinde” karşılığını ayrıca eklediğinizde “Araştırmacı birincil kaynakların üzerinde dayandı” gibi bozuk bir çeviri ortaya çıkar.
Aynı durum أَدَّى إِلَى kalıbı için de geçerlidir:
أَدَّى ارْتِفَاعُ الْأَسْعَارِ إِلَى انْخِفَاضِ الطَّلَبِ.
“Fiyatların yükselmesi talebin düşmesine yol açtı.”
Metinde أَدَّى fiilinden birkaç kelime sonra إِلَى edatını gördüğünüzde, sözlükteki anlamlar arasından “yol açtı, neden oldu” karşılığını seçersiniz.
Kelimelere ayrı ayrı verdiğiniz Türkçe karşılıkları sonradan birleştirmeye çalıştığınızda cümledeki anlamı kaçırabilirsiniz. Kalıpları tek parça okumaya alıştığınızda, kendi cümlelerinizde de fiili ve edatı birlikte kullanırsınız. Fiil ve isim kalıplarıyla cümle kurma alıştırmalarını Arapçada Eşdizim ve Doğal Cümle Kurma yazımızda inceleyebilirsiniz.
Aynı Fiil Farklı Harf-i Cer Aldığında Anlam Nasıl Değişir?
Arapçada bazı fiiller, birlikte kullanıldığı harf-i cere göre başka bir anlam kazanır.
Önce بَحَثَ fiilini inceleyelim:
بَحَثَ عَنْ مَصَادِرَ جَدِيدَةٍ.
“Yeni kaynaklar aradı.”
Burada بَحَثَ عَنْ kalıbını, bulmak istediğiniz bir şeyi ararken kullanırsınız.
Aynı fiili فِي edatıyla kullandığınızda ise anlam değişir:
بَحَثَ فِي الْمَسْأَلَةِ.
“Konuyu araştırdı, meseleyi ayrıntısıyla inceledi.”
İlkinde bir şeyi bulmak için aramak, ikincisinde ise bir konuyu araştırmak ve incelemek anlamı vardır.
رَجَعَ fiilini إِلَى ile “geri dönmek”, عَنْ ile “vazgeçmek” anlamında kullanırsınız:
رَجَعَ السَّفِيرُ إِلَى بِلَادِهِ.
“Büyükelçi ülkesine geri döndü.”
رَجَعَ الْمُتَّهَمُ عَنْ أَقْوَالِهِ السَّابِقَةِ.
“Sanık önceki ifadelerinden vazgeçti.”
رَجَعَ عَنْ, عَدَلَ عَنْ ve اِنْصَرَفَ عَنْ kalıplarını gördüğünüzde cümlede bir karardan veya düşünceden vazgeçme anlamı arayın.
Harf-i Cerli Fiiller Tablosu
Aşağıdaki tabloda on fiilin harf-i cerine göre değişen anlamlarını karşılaştırabilirsiniz. Tekrar ederken Anlamı sütununu kapatın ve kalıbın anlamını hatırlamaya çalışın.
| Kalıp | Anlamı | Örnek |
|---|---|---|
| خَلَصَ إِلَى | (bir sonuca) varmak | خَلَصَ إِلَى نَتِيجَةٍ |
| خَلَصَ مِنْ | -den kurtulmak | خَلَصَ مِنَ الْعَاصِفَةِ |
| تَرَدَّدَ فِي | tereddüt etmek | تَرَدَّدَ فِي تَقْدِيمِ الْمُسَاعَدَةِ |
| تَرَدَّدَ عَلَى | -e sık sık gitmek | تَرَدَّدَ عَلَى النَّدَوَاتِ |
| قَامَ بِـ | yapmak, gerçekleştirmek | قَامَ بِبَحْثٍ |
| قَامَ عَلَى | -e dayanmak | قَامَ الْمَشْرُوعُ عَلَى فِكْرَةٍ |
| دَعَا إِلَى | çağrıda bulunmak | دَعَا إِلَى حِمَايَةِ الْغَابَاتِ |
| دَعَا لِـ | dua etmek, hayır dilemek | دَعَا لَهُ بِالْخَيْرِ |
| أَقْبَلَ إِلَى | -e gelmek | أَقْبَلَ الْوَفْدُ إِلَى الْقَاعَةِ |
| أَقْبَلَ عَلَى | -e yönelmek, kendini vermek | أَقْبَلَ عَلَى الدِّرَاسَةِ |
| رَجَعَ إِلَى | -e geri dönmek | رَجَعَ إِلَى وَطَنِهِ |
| رَجَعَ عَنْ | -den vazgeçmek | رَجَعَ عَنْ أَقْوَالِهِ |
| عَدَلَ عَنْ | -den vazgeçmek | عَدَلَ الْوَزِيرُ عَنْ قَرَارِهِ |
| نَظَرَ إِلَى | -e bakmak | نَظَرَ إِلَى الْوَثِيقَةِ |
| نَظَرَ فِي | -i incelemek, düşünmek | نَظَرَ فِي الْخِيَارَاتِ |
| اِنْصَرَفَ مِنْ | -den ayrılmak | اِنْصَرَفَ مِنَ النَّدْوَةِ |
| اِنْصَرَفَ عَنْ | -den vazgeçmek | اِنْصَرَفَ عَنْ فِكْرَتِهِ |
| بَحَثَ عَنْ | -i aramak | بَحَثَ عَنْ مَصَادِرَ |
| بَحَثَ فِي | -i araştırmak, incelemek | بَحَثَ فِي الْمَسْأَلَةِ |
Tablodaki fiillerin çoğu birden fazla edatla farklı anlamlar kazanır. Tek bir edatla kullanılan تَمَسَّكَ بِـ (bağlı kalmak) gibi fiilleri de harf-i ceriyle birlikte öğrenirsiniz. Bu türden sınav fiillerini YDS ve YÖKDİL Arapça kelime rehberimizdeki örneklerle çalışabilirsiniz.
Türkçeden Birebir Çeviri Hatasından Kaçının
Önce Türkçe cümleyi düşünüp hal eklerini Arapçaya tek tek aktarmaya çalıştığınızda, fiilin harf-i cerini yanlış seçebilirsiniz.
Türkçede “birine güvenmek” veya “bir kaynağa dayanmak” derken “-e/-a” yönelme ekini kullanırız. Buna bakarak Arapçada إِلَى edatını seçerseniz hata yaparsınız, çünkü Arapçada bu anlamı اِعْتَمَدَ عَلَى kalıbıyla kurarsınız.
Aynı şekilde Türkçede “ayrıntılara önem vermek” derken yönelme eki kullanırız. Arapçada ise اِهْتَمَّ بِـ (önem vermek) kalıbını kullanırsınız.
Cümle kurarken çıkış noktanız, fiili ilk öğrendiğiniz gün kaydettiğiniz kalıp olsun. Türkçedeki hal eklerine takılmadan kalıbı hatırladığınızda, Arapçada gereken harf-i ceri de cümleye doğru yerleştirirsiniz.
Sözlük Maddesini Doğru Okuma Yöntemi
Sözlükte ilk sırada gördüğünüz Türkçe karşılığın, okuduğunuz cümledeki kullanıma uyup uymadığını kontrol edin.
İyi bir sözlükte fiilin yalın anlamının hemen altında, farklı harf-i cerlerle kazandığı anlamları ve örnek cümleleri ayrı ayrı görürsünüz. Metinde خَلَصَ إِلَى ifadesiyle karşılaştıysanız, sözlükte خَلَصَ maddesini açtığınızda doğrudan إِلَى edatlı anlamı kontrol edin.
Bağlam Arapça Sözlük’te bir fiili aradığınızda mazi, muzari ve masdar biçimlerini, çift dilli örnek cümleleriyle birlikte aynı sayfada çevrimdışı olarak görebilir, sık karşılaştığınız رَغِبَ فِي (istemek) gibi fiil+edat kalıplarını doğrudan tekrar kartlarınıza ekleyebilirsiniz.
Defterinize veya çalışma kartlarınıza yeni bir fiil eklerken de mazi, muzari ve masdarını harf-i ceriyle birlikte yazın:
حَصَلَ عَلَى، يَحْصُلُ عَلَى، الْحُصُولُ عَلَى
“elde etmek, kazanmak”
Altına da bu kalıbın geçtiği tek bir örnek cümle ekleyin. Kaydettiğiniz bu kalıpları unutmamak için nasıl tekrar edeceğinizi Arapça Kelime Nasıl Çalışılır? yazımızda adım adım bulabilirsiniz.
Metin Okurken Hızlı Kontrol Listesi
Okuduğunuz bir cümlede fiilin sözlükteki ilk anlamı cümleye uymadığında şu dört noktayı kontrol edin:
- Fiilden hemen sonra veya öznenin arkasından bir harf-i cer geliyor mu?
- Nesne fiile doğrudan mı bağlanmış, yoksa bir edat yardımıyla mı?
- Sözlükte bu fiilin o harf-i cerle kullanıldığı ayrı bir anlam maddesi var mı?
- Seçtiğiniz anlam cümlenin genel konusuyla uyuşuyor mu?
Defterinizde harf-i cerini yazmadığınız bir fiil bulun. Fiilin geçtiği metne dönüp cümleyi edatıyla birlikte not edin.
Bağlam Arapça Sözlük
