Arapça Kelimeler Neden Unutulur, Nasıl Çalışılmalı?

Deftere Yazmanın Yarattığı “Öğrendim” Hissi

Kelime defterinizde Arapça kelimeleri sağ tarafa, Türkçe karşılıklarını sol tarafa yazarsınız. Önemli gördüklerinizin altını çizer, bazılarını renkli kalemle işaretlersiniz. Sayfayı birkaç kez baştan sona okuduktan sonra kelimelerin hepsini tanıdığınızı düşünürsünüz.

Kelimeyi ihtiyaç duyduğunuz anda hatırlayıp hatırlayamadığınızı ise defteri kapattığınızda anlarsınız. Defterinizde تَسْوِيَةٌ kelimesini görünce «uzlaşma» dersiniz. Konuşurken «uzlaşma» demek istediğinizde Arapçasını bulmanız da gerekir. Kelimeyi sayfada tanımayı ve kendi başınıza hatırlamayı ayrı ayrı sınarsınız.

Arapça sütunu elinizle kapatıp Türkçe anlamdan Arapça kelimeyi bulmaya çalışın, ardından Türkçe tarafı kapatıp tersini yapın. Cevaba bakmadan önce birkaç saniye hafızanızı yoklayın. Kelimeyi bu çabayla bulduğunuzda bir sonraki tekrarda daha kolay hatırlarsınız. Hatırlayamadığınızda cevaba bakın, sonra defteri kapatıp kelimeyi bakmadan bir kez daha söyleyin. Birkaç gün sonra aynı kelimeyle kısa bir cümle kurarak kullanımını da sınarsınız.

Dağınık Notlardan Konu Listelerine Geçiş

Birkaç ay önceki notlarınıza döndüğünüzde, aynı sayfada farklı konulardan kelimelerle karşılaşabilirsiniz. Derste tahtadan üç kelime yazarsınız, akşam izlediğiniz videodan beş kelime eklersiniz, ertesi gün okuduğunuz parçadaki bilmediğiniz kelimeleri aynı sayfaya sıralarsınız. Bir süre sonra günlük fiilleri, siyasi terimleri, edatları ve ekonomi kavramlarını aynı sayfaya kaydetmiş olursunuz.

Kelimeleri alfabetik sıraya dizdiğinizde aralarında anlam bağı kuramazsınız. Alfabetik sırayı sözlükte madde bulmak için kullanın. Yeni kelimeleri ise konularına göre bir arada çalışın.

Örneğin ekonomi metinleri okuyorsanız سُيُولَةٌ (likidite), اِسْتِثْمَارٌ (yatırım), اِنْكِمَاشٌ (daralma) ve نُمُوٌّ اقْتِصَادِيٌّ (ekonomik büyüme) kelimelerini aynı listede toplayın. Ekonomi haberlerinde bu kelimeleri bir arada görürsünüz. Bir haber okurken listedeki birkaç kelimeyi birden tekrar edersiniz. Sağlık, eğitim veya hukuk metinleri için de benzer konu başlıkları açın.

Hazırlık sınıfında ya da bir kursta Arapça dersi alıyorsanız, listenizi okuduğunuz metne veya ders ünitesine göre ayırın. «4. Ünite Okuma Parçası» ya da «Çarşamba Dersi Metni» başlığı altında topladığınız kelimeleri tekrar ederken, kelimenin geçtiği konuyu ve cümleyi de birlikte hatırlarsınız.

Kelimeleri 15 ila 20 maddelik küçük gruplar hâlinde çalışın. Bir gruptaki kelimeleri cümle içinde kullanmaya alışınca yeni bir listeye geçin. Böylece her grupta kelimelerin anlamıyla birlikte kullanımını da çalışmış olursunuz.

Kelimeyi Kalıbıyla Kaydedin

Bir kelimeyi metinde tanımak için Türkçe karşılığından yararlanırsınız. Kendi cümlenizi kurarken birlikte kullanıldığı kelimelere ve çekimlerine de ihtiyaç duyarsınız.

Bir fiilin hangi harf-i cerle kullanıldığını kaydettiğinizde, cümlede fiili uygun edatla bağlarsınız. Bir ismin kırık çoğulunu (cemi teksir) tekiliyle birlikte öğrendiğinizde de metindeki çoğul biçimini tanırsınız.

Bu nedenle kelime notunuza anlamın yanında şu üç bilgiyi de ekleyin:

1. Kelimenin sık birlikte kullanıldığı fiil, sıfat veya harf-i cer.
2. Fiillerde mazi, muzari ve masdar biçimleri, isimlerde kırık çoğul.
3. Kelimenin gerçek kullanımını gösteren kısa ve doğal bir örnek cümle.

Örneğin مُبَادَرَةٌ (girişim) kelimesini çalışırken yanına «girişim başlattı» anlamındaki أَطْلَقَ مُبَادَرَةً eşdizim kalıbını ekleyin. Altına sözlükteki örnek cümleyi yazın:

أَطْلَقَتِ الْحُكُومَةُ مُبَادَرَةً جَدِيدَةً لِدَعْمِ الْمَشَارِيعِ الصَّغِيرَةِ.

«Hükümet, küçük işletmeleri desteklemek için yeni bir girişim başlattı.»

Bu cümlede «girişim» kelimesini hangi fiille kullanacağınızı görürsünüz. Mef’ûl olan مُبَادَرَةً ile onu niteleyen جَدِيدَةً kelimelerini iki üstünle yazarsınız. Tâ-i marbutalı isimlerde iki üstünün yanına elif eklemezsiniz.

Fiilleri kaydederken zaman çekimlerini ve masdarını bir arada yazın. اِمْتَثَلَ لِـ ifadesini «uydu, riayet etti» anlamıyla öğreniyorsanız muzarisini يَمْتَثِلُ لِـ (uyar, riayet eder), masdarını da اِمْتِثَالٌ لِـ (uyma, riayet) biçiminde yanına not edin. Metinde bu biçimlerden biriyle karşılaştığınızda aynı fiili ve birlikte kullandığınız harf-i ceri tanırsınız.

İsimleri çalışırken de kırık çoğullarını tekiliyle birlikte kaydedin. Örneğin مَصْدَرٌ (kaynak) kelimesinin yanına çoğulu olan مَصَادِرُ (kaynaklar) biçimini eklediğinizde, okuma parçalarında çoğul şekliyle karşılaştığınızda duraksamazsınız.

Çalışırken kelimenin eşdizimlerini, çoğulunu ve örnek cümlelerini bir arada gösteren bir sözlükten yararlanın. Kartınıza en sık kullanılan kalıbı ve tek bir örnek cümleyi yazın.

Unutma Eğrisini Planlı Tekrarla Aşın

Bugün rahatça hatırladığınız مُبَادَرَةٌ kelimesini bir hafta sonra görünce tanıdık bulur, anlamını ise çıkaramayabilirsiniz.

Hermann Ebbinghaus, bellek çalışmalarında on üç anlamsız heceden oluşan dizileri ezberledi ve her diziyi yirmi dakika ile otuz bir gün arasında değişen bir süre sonra yeniden öğrendi. İkinci öğrenmede ne kadar zaman kazandığını ölçerek kaybın ilk saatlerde hızlı, sonraki günlerde yavaş ilerlediğini gördü. Bir gün sonra ilk emeğin ancak üçte birini, bir ay sonra beşte birini kazanıyordu.

Kâğıt kartlarınızda veya kendi listenizde yeni kelimeleri bir gün, üç gün, bir hafta, iki hafta ve bir ay sonra tekrar edin. Her tekrarda hemen hatırladığınız kelimelerle zorlandıklarınızı ayırın, zorlandığınız kelimeyi ertesi gün yeniden görün.

Kelime, eşdizim ve örnek cümle için ayrı kartlar hazırlayın. Her gün sırası gelen kartlarla çalıştığınızda, çalışma vaktinizi o gün tekrar etmeniz gereken kelimelere ayırırsınız.

Kâğıt ve El Yazısıyla Çalışmak

Kelime listelerinizi ve tekrar günlerinizi telefonda takip edebilirsiniz. Yeni kelimelerin yazılışını ise kâğıt üzerinde, el yazısıyla çalışın.

Kâğıda yazarken harflerin başta, ortada ve sonda nasıl birleştiğini, noktaların yerini ve uzatma harflerini tek tek elinizle çizersiniz. Örneğin مُبَادَرَةٌ kelimesindeki uzatma elifini ve sondaki tâ-i marbutayı yazarken ayrı ayrı kontrol edersiniz.

Çalışırken kâğıdın bir tarafına kelimenin Türkçesini yazın, Arapça karşılığını bakmadan el yazısıyla yazmayı deneyin ve ardından doğru yazılışıyla karşılaştırın. Hemen alt satıra kelimenin yaygın eşdizimini, onun altına da kendi kurduğunuz kısa bir cümleyi ekleyin.

Bağlam Arapça Sözlük’te kaydettiğiniz kelimeleri ve listelerinizi A4 boyutunda PDF çalışma kâğıdı olarak yazdırabilirsiniz. Kâğıtta her kelimeyi anlamları ve varsa örnek cümlesiyle birlikte görürsünüz. Altındaki boş satırlara kelimeyi bakmadan yazar, kendi örnek cümlelerinizi not edersiniz.

Bir sonraki tekrarınızda, Türkçesini gördüğünüz hâlde Arapçasını bakmadan yazamadığınız kelimenin yanına küçük bir işaret koyun. Ertesi gün yalnızca işaretli kelimeleri bakmadan yeniden yazın.